Haiti

Vikipedi, özgür ansiklopedi

République d'Haïti
Repiblik d Ayiti
Haiti Cumhuriyeti

Bayrak Arma
Slogan: L'Union Fait La Force
Ulusal marş: La Dessalinienne
Başkent	Port-au-Prince 18°32′N, 72°20′W
En büyük şehir
Resmî dil(ler)	Fransızca, Haiti Kreolü
Hükûmet	Cumhuriyet
- Cumhurbaşkanı	René Préval
- Başbakan	Jean-Max Bellerive
Bağımsızlık	Fransa'dan
- İlan etti	1 Ocak 1804
Yüzölçümü
- Toplam	27,750 km² (146.)
	10,714 sq mi
- Sular (%)	%0.7
Nüfus
- 2005 yılında	8,528,000 (88.)
- Yoğunluk	292.7/km² (38.) 758.1/sq mi
GSMH (Satın alma gücü paritesi)	2006 tahmini
- Toplam	12.94 milyar $ (124.)
- kişi başına	1,800 $ (148.)
Gelişmişlik Endeksi (2004)	0.482 (154.) – düşük
Para birimi	Gourde (HTG)
Saat dilimi	(UTC-5:00)
İnternet alan adı	.ht
Telefon kodu	+509

Haiti

Haiti, Amerika'da Karayip Denizi'nde bir ada ülkesidir. Küba'nın doğusunda yer alan Hispaniola Adasındaki iki ülkeden, batı kısımdaki ülke olup diğer ülke Dominik Cumhuriyeti'dir. Yüzölçümü 27.750 km² olan ülkenin nüfusu 7.9 milyon(2003), başkenti Port-au-Prince'tir.

Eski bir Fransız sömürgesi olan Haiti, Kuzey ve Güney Amerika'da, Amerika Birleşik Devletleri'nden sonra bağımsızlığını ilân eden ikinci ülkedir. Buna karşılık, bugün Batı Yarımkürenin en fakir ülkesidir ve yönetiminde bir anarşi durumu halen devam etmektedir.

Tarih

Haiti'nin asıl yerli halkı Arawak (ya da Taíno)'lardır. Kristof Kolomb'un 1492'de yeni dünyanın keşfinden sonra adaya Hispaniola adı verilmişti. Hispaniola Adası, Avrupa'dan gelip "yeni dünyayı fethedenler"in üslerinden biri haline geldi. O zamanda yaşamış İspanyol Katolik rahip Bartolome de Las Casas, Türkçe'de de 'Kızılderili Katliamı' adıyla yayınlanmış kitabında ada hakkında şunları yazmaktadır: "Bu ada üzerinde (ben 1508'de vardığım zaman) 60 bin insan yaşıyordu, Kızılderililer de dahil olmak üzere. Ne var ki 1494'ten 1508'e kadar 3 milyonun üzerinde insan savaştan, kölelikten ve madenlerden dolayı yok olmuştu. Gelecek nesillerde buna kim inanacaktır?"

Bazı tarihçiler Las Casas'ın bu rakamı abarttığını ve nüfusun 1 milyon kadar olduğunu düşünmekteyse de bazıları 8 milyona kadar vardığını savunmaktadır. Bununla birlikte Las Casas'ın bu kitabında Kuzey Amerika'nın kıyılarından güneye doğru tüm Orta Amerika, Güney Amerika'nın kuzeyi ve Karayibler'deki adalarda yapılan Kızılderili/yerli katliamlarını anlattığı gibi, yeni dünyanın keşfinden sonra bölgede büyük kıyımlar yaşandığı şüphesizdir.

17. ve 18.yüzyıllarda adanın bugünkü Haiti olan 3'te 1'lik batı kısmı Fransız deniz korsanlarının eline geçti. Fransızlar burayı İspanyol ve İngiliz gemilerini taciz etmek için kullandılar. Daha sonra, Saint-Domingue adını verdikleri adanın bu kısmında şeker ve kahve üretimine başladılar.

Fransız İmparatorluğunun 18.yüzyıldaki en zengin sömürgelerinden biri haline gelen Saint-Domingue, 1780'lerde Avrupa'da tüketilen şekerin %40, kahvenin ise %60 kadarını üretmişti. Bu dönemde, şekerkamışı ve kahve ekim alanlarında çalıştırılmak üzere 790.000 kadar Afrikalı köle getirildiği tahmin edilmektedir.

12 Ocak 2010 günü yerel saatle 16:53'te 7.0 büyüklüğünde bir deprem gerçekleşmiş, bu depremde binlerce kişi hayatını kaybetmiştir.

Bağımsızlık

1789 Fransız İhtilali Saint Domingue'nin kaderini de kökten etkiledi. Fakir ve zengin beyazlar, devrim sonrası yasalara göre koloninin nasıl yönetileceği konusunda anlaşmazlığa düştüler. Bu arada, kölelikten kurtulmuş siyahlar ve yerliler, ihtilalin getirdiği Vatandaş ve İnsan Hakları Bildirgesine göre kendilerinin de Fransız vatandaşı olduklarını ileri sürdüler. Bu arada Haiti İsyanı'nı başlatan köleler Haitili liderler Toussaint L'Ouverture, Jean-Jacques Dessalines ve Henri Christophe önderliğinde bir silahlı güç haline geldiler. Yerliler ordusu Fransız güçleri ile Napoleon Bonapart'ın 1803'te gönderdiği ve sarı hummadan kırılan orduyu yendi. Bunların sonucunda Haiti kendi yerli ismiyle 1804'te bağımsızlığını ilan etti. General Dessalines yönetimi eline aldı ve 1805'te Anayasa ilan etti. Anayasaya göre herkes din özgürlüğüne sahipti ve herkes (aralarında bulunan, Napoleon ordusundan kalan Polonyalılar ve Almanlar da dahil) Haitili "siyah" olarak tanımlandı. Ancak verilen sözlere rağmen, adada yaşamaya devam eden Fransızlar Dessalines'in emirleri doğrultusunda vahşice yöntemlerle öldürüldü. Bu katliam sırasında Jean Zombi adında gaddar bir yerli, beyaz insanlara öldürülmeden önce işkenceler yaptırıyordu. "Zombi" kelimesinin kökeni buradan gelmektedir.

Haiti bağımsızlığına rağmen 1826'da Panama'da yapılan bağımsız Amerika ülkeleri toplantısına dahil edilmedi ve ABD tarafından 1862'ye kadar tanınmadı. I.Dünya Savaşı'nda 1915 yılından 1934'e kadar ABD Haiti'yi işgal ve kontrol altında tuttu. Haiti 20.yüzyıl boyunca da darbe, katliam ve iç savaşlardan kurtulamadı. 2010 yılında çok büyük bir deprem oldu ve ülke büyük bir yara aldı.

Ölü sayısı 200 bini bulabilir

 16 Ocak 2010 Cumartesi,

Haiti tarihinin en kötü günlerini yaşıyor. Depremde ölü sayısı korkunç boyutlara ulaşıyor. Haiti İçişleri Bakanı Paul Antoine Bien-Aime ülkede büyük bir yıkıma neden olan 7.0 büyüklüğündeki depremde hayatını kaybedenlerin sayısının 200 bini bulabileceğini söyledi. Bien-Aime, Reuters haber ajansına yaptığı açıklamada, ''Şu ana kadar 50 bin ceset çıkardık. Her ne kadar tam sayının ne olduğunu hiçbir zaman bilemeyecek olsak da toplam ölü sayısının 100 bin ile 200 bin arasında olacağını sanıyoruz'' dedi. Kamu güvenliğinden sorumlu Devlet Bakanı Aramic Louis de yaptığı açıklamada şu ana kadar 40 bin kadar cesedin toplu mezarlara gömüldüğünü belirtti.       ihlassondakika.com bağlantı verdiği sitelerin içeriğinden sorumlu değildir.

Kaynak : ihlassondakika.com